Kısaca
Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanmanın kendisi ya da velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi sonuçları üzerinde anlaşamadığı durumlarda açılan davadır. Dava, Türk Medeni Kanunu'nda sayılan özel boşanma sebeplerinden birine ya da evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanır. İddialar delillerle ispat edilir; mahkeme tarafların kusur durumunu belirleyerek boşanmaya ve sonuçlarına karar verir.
Kanundaki boşanma sebepleri
- Zina (TMK m. 161)
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162)
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163)
- Terk (TMK m. 164)
- Akıl hastalığı (TMK m. 165)
- Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166)
Uygulamada en sık dayanılan sebep, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Bu sebepte ortak hayatın eşlerden beklenemeyecek derecede sarsıldığı ispat edilmelidir. Yargıtay uygulamasında ayrıca davalı eşe kusur yüklenebilmesi aranır; davalı tamamen kusursuzsa dava reddedilir. Özel sebeplerde ise kanunda sayılan olgunun gerçekleştiğini ispat etmek yeterlidir.
Kusuru daha ağır olan eş de dava açabilir. Bu durumda davalı eş davaya itiraz edebilir; itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya yine karar verilebilir.
Kaçırılmaması gereken süreler
- Zina ve hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerinde dava hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her halde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
- Bu sebeplerde affeden eşin dava hakkı yoktur. Af açık olabileceği gibi davranışlardan da anlaşılabilir.
- Terk sebebiyle dava açılabilmesi için ayrılığın en az altı ay sürmesi gerekir. Ayrılık dört ayı doldurduktan sonra eşin istemi üzerine hakim veya noter aracılığıyla ihtar yapılır; ihtardan sonra iki ay beklenir.
Dava süreci
- Dilekçeler aşaması: dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri
- Ön inceleme: uyuşmazlık konuları belirlenir, tedbir talepleri değerlendirilir
- Tahkikat: tanıklar dinlenir, belgeler toplanır, çocuk varsa sosyal inceleme raporu alınır
- Sözlü yargılama ve karar
- Kanun yolları: istinaf ve temyiz
Deliller
Boşanma davasında her türlü delile dayanılabilir. Sık kullanılan deliller:
- Olaylara doğrudan tanık olan kişilerin beyanları
- Mesaj, e-posta ve sosyal medya yazışmaları
- Banka ve kredi kartı kayıtları
- Hastane ve adli tıp raporları
- Kolluk tutanakları ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararları
Dava süresince geçici önlemler
Hakim, dava açılınca eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m. 169). Bunlar arasında tedbir nafakası, çocuk için geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi ile aile konutuna ilişkin önlemler bulunur.
Maddi ve manevi tazminat
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu eş, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş de kusurlu taraftan manevi tazminat isteyebilir (TMK m. 174). Tazminat talebinin boşanma davasıyla birlikte ya da karar kesinleştikten sonra bir yıl içinde ileri sürülmesi gerekir (TMK m. 178).
Sık sorulan sorular
Türk Medeni Kanunu özel boşanma sebepleri olarak zina, hayata kast ve pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığını sayar (TMK m. 161-165). Genel sebepler ise evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve dava reddedildikten sonra üç yıl fiili ayrılıktır (TMK m. 166).
Uygulamada şiddetli geçimsizlik olarak bilinen sebep, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır. Hakaret, ilgisizlik, ekonomik şiddet, sadakatsizlik veya aileye karşı sorumsuzluk gibi olayların tanık, yazışma ve kayıtlarla ispatlanması gerekir; kusur oranı nafaka ve tazminatı da etkiler.
Süre dosyadan dosyaya değişir; kesin bir süre verilemez. Tanık sayısı, sosyal inceleme ve bilirkişi ihtiyacı, mahkemenin iş yükü ve istinaf ile temyiz aşamalarına gidilip gidilmediği belirleyicidir.
Evet. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler dava sırasında boşanma ile sonuçları üzerinde uzlaşırsa, hakim TMK m. 166/3 şartlarıyla anlaşmalı boşanmaya karar verebilir.
Kusuru, tarafların dilekçelerde ileri sürdüğü ve ispat ettiği olaylara bakarak hakim belirler. Affedilen ya da hoş görülen olaylar sonradan kusur olarak ileri sürülemez. Kusur durumu, yoksulluk nafakası ve tazminat taleplerinin sonucunu doğrudan etkiler.
Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kocasının soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ispat eder ve bu kocaya zarar vermezse, hakim kocasının soyadını kullanmasına izin verebilir (TMK m. 173).
Evet. Boşanma davalarında aile üyeleri ve yakınlar tanık olarak dinlenebilir. Beyanın değeri, tanığın olayı doğrudan görüp görmediğine göre değerlendirilir.
İlgili rehber yazıları
- Aldatma nedeniyle boşanma davasıZina ve sadakat yükümlülüğünün ihlali: hangi yolla dava açılır, hangi deliller kullanılır, süreler ve tazminat.
- Terk nedeniyle boşanmaOrtak konutu terk eden veya dönmeyen eşe karşı ihtar süreci, altı ay ve dört ay şartları ile dava açma zamanı.
- Şiddet durumunda koruma ve uzaklaştırma kararı6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma ve koruma kararı: nereye başvurulur, delil gerekir mi, karar ihlal edilirse ne olur.
Bu sayfa, Eskişehir'de boşanma davalarına bakan Av. Tunahan Gök tarafından Türk Medeni Kanunu ve güncel Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlandı. Av. Tunahan Gök, Eskişehir Barosu'na kayıtlıdır; Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Hakkında
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; her dosyanın koşulları farklıdır ve somut durum için hukuki değerlendirme gerekir.