Kısaca
Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararı esas alınarak anne ya da babaya bırakılır; velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur (TMK m. 182). Velayet kararı değişmez değildir: koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi ya da kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir (TMK m. 183).
Mahkeme velayette neye bakar
- Çocuğun yaşı, gelişim dönemi ve bakım ihtiyaçları
- Çocuğun her iki ebeveynle kurduğu duygusal bağ
- Ebeveynlerin çocuğa fiilen bakabilme imkanı, çalışma düzeni ve yaşam koşulları
- Çocuğun okul, sağlık ve sosyal çevre düzeninin korunması
- Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü
Mahkeme bu değerlendirmeyi çoğunlukla pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacı tarafından hazırlanan sosyal inceleme raporuyla yapar. Rapor hakimi bağlamaz, ancak kararın en önemli dayanaklarından biridir.
Çocuğun görüşü
Türkiye'nin taraf olduğu BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, idrak çağındaki çocuğun kendisini ilgilendiren konularda görüşünü açıklama hakkını güvence altına alır. Yargıtay uygulamasında idrak çağındaki çocuğun görüşü alınmadan verilen velayet kararları bozma sebebi sayılmaktadır. Çocuğun görüşü önemlidir, ancak üstün yararıyla çelişiyorsa tek başına belirleyici olmaz.
Ortak velayet
Yargıtay, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'ne Ek 7 No'lu Protokol'ü dayanak alarak, ebeveynlerin bu yönde anlaştığı ve çocuğun yararına uygun olduğu durumlarda boşanmadan sonra ortak velayete hükmedilmesini kabul etmektedir. Ortak velayette çocuğun eğitim, sağlık ve yurt dışına çıkış gibi önemli konulardaki kararlar birlikte alınır.
Kişisel ilişki düzenlemesi
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki; hafta sonları, dini bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri ile çocuğun doğum günü gibi özel günler dikkate alınarak ayrıntılı biçimde düzenlenir. Ebeveynler farklı şehirlerde yaşıyorsa ulaşım ve konaklama da düzenlemenin parçası olur.
Kişisel ilişkiye uyulmaması halinde kararın yerine getirilmesi için yasal yollara başvurulabilir. Kişisel ilişkinin ısrarla engellenmesi, velayetin değiştirilmesi talebinde de dikkate alınan bir durumdur.
Velayetin değiştirilmesi
Durumun değişmesi velayete ilişkin yeni bir düzenlemeyi gerekli kılarsa hakim, ebeveynlerden birinin istemi üzerine ya da kendiliğinden gerekli önlemleri alır. Velayetin değiştirilmesini gerektirebilecek durumlar:
- Çocuğun bakım, eğitim veya sağlık açısından ihmal edilmesi
- Çocuğun fiziksel ya da ruhsal gelişiminin tehlikeye girmesi
- Kişisel ilişkinin ısrarla engellenmesi
- Velayet sahibinin çocuğun yararına aykırı bir yaşam düzenine geçmesi
Sık sorulan sorular
Velayet, çocuğun üstün yararına göre belirlenir. Mahkeme; çocuğun yaşı, ebeveynlerle bağı, bakım ve eğitim imkanları, ebeveynlerin yaşam koşulları ve sosyal inceleme raporunu birlikte değerlendirir; idrak çağındaki çocuğun görüşü de alınır. Anneye veya babaya öncelik tanıyan kesin bir kural yoktur.
Yargıtay, ebeveynlerin birlikte talep etmesi ve bunun çocuğun üstün yararına uygun olması halinde boşanmada ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir. Ebeveynlerden biri karşı çıkıyorsa ortak velayet kararı verilmesi güçtür.
Velayet kararından sonra durum esaslı biçimde değişmişse, örneğin velayet sahibi ebeveyn çocuğun bakımını ihmal ediyor veya kişisel ilişkiyi engelliyorsa, diğer ebeveyn yetkili aile mahkemesinden velayetin değiştirilmesini isteyebilir (TMK m. 183).
Kanunda anneye öncelik tanıyan bir hüküm yoktur. Küçük yaştaki çocuğun anne bakımına ihtiyacı uygulamada dikkate alınan bir etkendir; ancak belirleyici olan, her somut olayda çocuğun üstün yararıdır.
Kanunda sabit bir yaş yoktur. Ölçüt, çocuğun idrak çağında olup olmadığıdır; mahkeme bunu çocuğun gelişimine göre değerlendirir ve görüşünü genellikle uzman eşliğinde alır.
Evet. Boşanma kararındaki velayet düzenlemesi, koşulların değişmesi halinde velayetin değiştirilmesi davasıyla yeniden ele alınabilir (TMK m. 183).
Evet. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır; buna iştirak nafakası denir (TMK m. 182).
İlgili rehber yazıları
- Şiddet durumunda koruma ve uzaklaştırma kararı6284 sayılı Kanun kapsamında uzaklaştırma ve koruma kararı: nereye başvurulur, delil gerekir mi, karar ihlal edilirse ne olur.
- Boşanma davası ne kadar sürer?Anlaşmalı ve çekişmeli boşanmada yargılama aşamaları, kararın kesinleşmesi ve süreyi uzatan etkenler.
- Boşanma dilekçesi nasıl yazılır?Dava dilekçesinde bulunması gereken bölümler, talepler, deliller ve dilekçede yapılan hataların sonradan düzeltilememe riski.
Bu sayfa, Eskişehir'de boşanma davalarına bakan Av. Tunahan Gök tarafından Türk Medeni Kanunu ve güncel Yargıtay uygulaması esas alınarak hazırlandı. Av. Tunahan Gök, Eskişehir Barosu'na kayıtlıdır; Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. Hakkında
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir; her dosyanın koşulları farklıdır ve somut durum için hukuki değerlendirme gerekir.